Novootkrivena figuralna ploča iz Zavale (Općina Ravno): Ikonografsko-stilska analiza i prilog kontekstualizaciji kamenih ulomaka

Sažetak

U radu je predstavljena novootkrivena, do sada neobjavljena, figuralna reljefna ploča s lokaliteta Crkvina u Zavali, Općina Ravno. Pronađena je 2020. godine unutar perimetra trolisne predromaničke građevine, otkrivene ispod mlađe Male crkve prilikom posljednje faze arheoloških istraživanja. Odlikuje je figuralna kompozicija s predstavom velike ptice s nimbom i bogato obrađen gornji pojas (vijenac). Ploča je analizirana iz ikonografsko-stilskog stajališta i dovedena u odnos s ranije pronađenim figuralnim pločama s istog lokaliteta, kao i s drugom komparativnom građom. Predloženo ikonološko tumačenje reljefa usmjereno je prema simbolici rajskoga vrta i eshatološkim značenjima, naročito nadi u uskrsnuće. Pitanju namjene donje trolisne građevine također je posvećena pažnja. U svjetlu arheoloških nalaza, funerarnog okruženja te ikonografskog repertoara, ova predromanička građevina sada se argumentirano razmatra i kao moguća memorija, a ne isključivo kao crkva. Spoznavanje nove ploče iz različitih uglova doprinosi boljem razumijevanju i kontekstualizaciji zavalske kamene plastike. Time se otvara put novim tumačenjima složene sakralne topografije ovog lokaliteta i, šire gledano, uloge Zavale u stilskim i ikonografskim tokovima ranog srednjeg vijeka.