Procesi promjena u etnografskoj muzeologiji: Muzealizacija i izlaganje predmeta od novih materijala

Sažetak

Nedavne promjene u konceptualizaciji etnografske muzejske prakse pokrenute su integracijom muzejskih reprezentacija o posljedicama sveobuhvatnih socio-ekonomskih promjena u muzejsku djelatnost i teoretsku muzeološku podlogu. Procesi tokom kojih su savremeni etnografski muzeji postali aktivni učesnici i kreatori društvenih promjena postavili su pitanje etnografskog ekskluziviteta tradicionalnih seoskih društava i naznačili potrebu istraživanja i reprezentovanja urbanih sadržaja te uvođenje kulture gradskog stanovništva u muzejsku praksu. Potrebom da se preispita pitanje etnografskih muzejskih predmeta i pokretnih kulturnih dobara naznačeni su odgovori koji su od vitalnog značaja za svaku muzeologiju, pa i za etnografsku. Izložbeni projekat Plastične devedesete u Etnografskom muzeju u Beogradu postao je paradigma gore navedenih procesa i označio mogućnost brzih strukturnih promjena u konceptualizaciji etnografske muzeologije. Projekat je bio, radikalno novim konceptom, naznaka u strategiji razvoja kojom se u pitanje dovode nepisana pravila etnografske muzeologije da su samo predmeti napravljeni od prirodnih materijala i proizvedeni kod kuće, od strane domaćih zanatlija ili u malim neindustrijalizovanim manufakturama, etnografski predmeti. Reprezentacijom kulture na osnovu eksponata isključivo izrađenih od plastike, izuzev plastičnih predmeta iz posljednje decenije 20. vijeka, kustosi su u glavni izložbeni narativ uključili historijski kontekst upotrebe plastike u socijalističkoj Jugoslaviji. Brza ekspanzija upotrebe plastičnih materijala u socijalizmu igrala je ulogu u izgradnji “novog socijalističkog čovjeka”, a glavni tok izložbe, sa ciljem da predstavi segmente svakodnevnog života pojedinih grupa ljudi u Srbiji krajem dvadesetog vijeka, postao je značajan muzeološki marker. S jedne strane, naglašavajući simboličku i realnu ulogu plastike u procesima izgradnje identiteta, izložba je signalizirala strukturne promjene u tradicionalnoj muzeologiji i pokazala moguće pravce njenog novog razvoja. S druge strane, ovaj projekat je pokazao da tehnološke karakteristike i upotreba predmeta nove, “neetnografske građe” mogu biti predmet samostalne muzeološke analize i izlaganja.